Wie is Jezus?
De meest besproken persoon uit de geschiedenis
Wat geloven christenen over Jezus, wat weten historici, en hoe kijken andere geloven naar Hem? Een eerlijk overzicht, vanuit het christelijk geloof.
Wat christenen belijden
Al zo'n 1600 jaar vatten christenen hun geloof samen in de Apostolische Geloofsbelijdenis. Dit is wat ze over Jezus zegt, met de Bijbeltekst waar elke regel vandaan komt.
en in Jezus Christus, zijn eniggeboren Zoon, onze Heer;
Johannes 1:14die ontvangen is van de heilige Geest, geboren uit de maagd Maria;
Lucas 1:35die geleden heeft onder Pontius Pilatus, is gekruisigd, gestorven en begraven,
Marcus 15neergedaald in de hel; op de derde dag opgestaan uit de doden;
1 Korintiërs 15:3–4; 1 Petrus 3:18–19; 4:6; Efeziërs 4:9opgevaren naar de hemel, zit aan de rechterhand van God, de almachtige Vader;
Handelingen 1:9–11vanwaar Hij komen zal om te oordelen de levenden en de doden.
Handelingen 10:42
Zeven keer 'Ik ben'
In het evangelie van Johannes zegt Jezus zeven keer 'Ik ben' met een beeld erbij. Voor de eerste lezers klonk daarin de naam waarmee God zich aan Mozes bekendmaakte: 'Ik ben, die Ik ben' (Exodus 3:14). Draai een kaart om.
Ik ben het brood des levens
En Jezus zeide tot hen: Ik ben het Brood des levens; die tot Mij komt, zal geenszins hongeren, en die in Mij gelooft, zal nimmermeer dorsten.
De dag na de broodvermenigvuldiging zoekt de menigte Jezus weer op, voor meer brood. Hij zegt dat Hij zelf het brood is dat honger echt stilt.
Waar het beeld vandaan komt: Het manna in de woestijn (Exodus 16): brood uit de hemel, elke dag opnieuw.
Ik ben het licht der wereld
Jezus dan sprak wederom tot henlieden, zeggende: Ik ben het licht der wereld; die Mij volgt, zal in de duisternis niet wandelen, maar zal het licht des levens hebben.
Jezus zegt het in de tempel, tijdens het Loofhuttenfeest (7:2). Daarna geneest Hij een man die blind geboren is (Johannes 9): wie Hem volgt, loopt niet in het donker.
Waar het beeld vandaan komt: Het licht van de eerste scheppingsdag, en de vuurkolom die Israël 's nachts de weg wees (Exodus 13:21).
Ik ben de deur
Ik ben de Deur; indien iemand door Mij ingaat, die zal behouden worden; en hij zal ingaan en uitgaan, en weide vinden.
Een schaapskooi had één ingang. Jezus zegt dat Hij die deur is: wie door Hem binnengaat, is veilig en vindt weide.
Waar het beeld vandaan komt: God als de herder die zijn kudde veilig bijeenhoudt (Psalm 23; Ezechiël 34).
Ik ben de goede herder
Ik ben de goede Herder; de goede herder stelt zijn leven voor de schapen.
Een huurling vlucht als de wolf komt. De goede herder geeft zijn leven voor de schapen. Jezus kent de zijnen bij naam, en zij kennen zijn stem.
Waar het beeld vandaan komt: 'De HEERE is mijn herder' (Psalm 23), en Gods belofte dat Hij zelf zijn schapen zal zoeken (Ezechiël 34).
Ik ben de opstanding en het leven
Jezus zeide tot haar: Ik ben de Opstanding en het Leven; die in Mij gelooft zal leven, al ware hij ook gestorven;
Lazarus is al vier dagen dood. Tegen zijn zus Martha zegt Jezus dat wie in Hem gelooft zal leven, ook als hij sterft. Daarna roept Hij Lazarus uit het graf.
Waar het beeld vandaan komt: De hoop dat God de doden zal opwekken (Daniël 12:2), die in Jezus zelf een gezicht krijgt.
Ik ben de weg, de waarheid en het leven
Jezus zeide tot hem: Ik ben de Weg, en de Waarheid, en het Leven. Niemand komt tot den Vader, dan door Mij.
Bij het laatste avondmaal zegt Jezus dat Hij weggaat om een plaats te bereiden. Thomas vraagt: hoe kunnen we de weg weten? Jezus: Ik ben de weg.
Waar het beeld vandaan komt: De weg van God die de psalmen bezingen (Psalm 25:4; Psalm 119), nu een Persoon.
Ik ben de ware wijnstok
Ik ben de ware Wijnstok, en Mijn Vader is de Landman.
In zijn afscheidsrede bij het laatste avondmaal: Jezus is de wijnstok, zijn leerlingen de ranken. Los van Hem kunnen ze niets; wie in Hem blijft, draagt vrucht.
Waar het beeld vandaan komt: Israël als Gods wijngaard, die weinig vrucht droeg (Jesaja 5; Psalm 80).
Eer Abraham was
Eén keer zegt Jezus 'Ik ben' zonder beeld erbij: 'Eer Abraham was, ben Ik.' Zijn toehoorders namen meteen stenen op (8:59). Ze begrepen wat Hij zei: Hij gebruikte de naam van God voor zichzelf.
Johannes 8:58
0 van de 7 kaarten omgedraaid
De laatste week
Van Palmzondag tot Pasen, dag voor dag. Kies een dag of schuif langs de draad, en lees verder in de evangeliën.
Dag 1 van 8 · Palmzondag
Intocht op een ezel
Jezus rijdt Jeruzalem binnen op een ezelsveulen, zoals Zacharia de koning aankondigde (Zacharia 9:9). Mensen leggen mantels en takken op de weg en roepen 'Hosanna'. Johannes noemt palmtakken; daar komt de naam Palmzondag vandaan.
De evangeliën vertellen niet bij elke gebeurtenis op welke dag ze viel. De volgorde hieronder volgt vooral Marcus, zoals de kerk die week al eeuwen viert; over sommige dagen (zoals de woensdag) is ze minder zeker.
Wat historici weten
Niet alleen de Bijbel spreekt over Jezus. Ook Romeinse, Joodse en Syrische schrijvers uit de eerste eeuwen noemen Hem of zijn eerste volgelingen.
Waar vrijwel alle historici het over eens zijn
- Jezus van Nazaret heeft echt geleefd, in de eerste helft van de 1e eeuw, in Galilea en Judea.
- Hij werd gedoopt door Johannes de Doper.
- Hij trad op als leraar, verzamelde leerlingen en stond bekend om genezingen en uitdrijvingen.
- Hij werd gekruisigd in Jeruzalem, onder de Romeinse stadhouder Pontius Pilatus (26–36 n.Chr.).
- Kort daarna verkondigden zijn volgelingen dat Hij uit de dood was opgestaan, en ze bleven dat doen, ook onder vervolging.
Vroege bronnen buiten de Bijbel
Tacitus, Annalen 15.44
ca. 116 n.Chr., Romeins geschiedschrijver
Schrijft over de brand van Rome (64) en de christenen die Nero daarvoor liet straffen. Hun naam komt van 'Christus', die 'onder de regering van Tiberius door de procurator Pontius Pilatus ter dood was gebracht'.
Door vrijwel alle historici als echt aanvaard; Tacitus stond vijandig tegenover de christenen.
Flavius Josephus, Joodse Oudheden 20.200
ca. 93–94 n.Chr., Joods geschiedschrijver
Vermeldt de terechtstelling van 'Jakobus, de broer van Jezus die Christus genoemd werd' in 62 n.Chr.
Algemeen als echt beschouwd.
Flavius Josephus, Joodse Oudheden 18.63–64
ca. 93–94 n.Chr.
Een passage over Jezus als 'een wijs man' die wonderen deed, door Pilatus gekruisigd werd en volgelingen bleef houden.
Veel onderzoekers denken dat een kern echt is en dat christelijke overschrijvers later zinnen toevoegden (zoals 'hij was de Messias').
Plinius de Jongere, Brieven 10.96
ca. 112 n.Chr., Romeins stadhouder
Vraagt keizer Trajanus hoe hij christenen moet behandelen. Ze komen vroeg in de morgen samen en zingen 'een lied voor Christus als voor een god'.
Door historici als echt aanvaard; een vroege getuige dat Jezus als God aanbeden werd.
Suetonius, Claudius 25.4
ca. 121 n.Chr., Romeins geschiedschrijver
Keizer Claudius verdreef de Joden uit Rome omdat ze onrust veroorzaakten 'op aanstoken van Chrestus' (vgl. Hand. 18:2).
Of 'Chrestus' Christus is, wordt besproken; veel onderzoekers denken van wel.
Babylonische Talmoed, Sanhedrin 43a
Talmoed afgesloten rond de 6e eeuw; de passage geeft zich uit als oudere overlevering
Vertelt dat men 'Jesjoe' op de avond voor Pesach ophing, omdat hij tovenarij zou hebben bedreven en Israël zou hebben misleid.
Of de tekst over Jezus van Nazaret gaat en hoe oud hij is, wordt besproken. Later werd hij door censuur uit gedrukte uitgaven gehaald; oude handschriften hebben hem nog. Een vijandige bron die zijn dood rond Pesach kent en zijn wonderen niet ontkent, maar tovenarij noemt.
Mara bar Serapion, brief aan zijn zoon
Syrisch, ergens na 73 n.Chr. (de datering is onzeker)
Een vader vraagt wat de Atheners wonnen bij de dood van Socrates, en wat de Joden wonnen bij de terechtstelling van hun 'wijze koning'.
Noemt Jezus niet bij naam. Veel onderzoekers denken dat Hij bedoeld is; anderen houden het open.
Wat bewijzen ze wel en niet?
Wat tonen deze bronnen? Dat Jezus echt geleefd heeft, onder Pontius Pilatus terechtgesteld werd, en dat zijn volgelingen Hem al vroeg als God vereerden. Ze komen van mensen die niet in Hem geloofden, en dat geeft ze gewicht. Wat ze niet kunnen tonen: of Hij opstond, en wie Hij werkelijk is. Dat beslist geen archief; dat is de vraag van het geloof.
Over het verhaal dat Jezus nooit bestaan heeft, lees je meer bij Klopt het?
Bronnen
- LacusCurtius (University of Chicago), “Tacitus, Annals XV.44”
- G. J. Goldberg, josephus.org, “The Mystery of the Testimonium Flavianum”
- Sefaria, “Babylonian Talmud, Sanhedrin 43a”
- Tyndale Bulletin 62.2 (D. Instone-Brewer), “Jesus of Nazareth's Trial in the Uncensored Talmud”
- Utrecht University, “The Mara bar Sarapion project”
Hoe andere geloven Jezus zien
Jezus wordt in veel geloven gerespecteerd. Hier kort hoe zij Hem zien, en waar dat verschilt van het christelijk geloof.
Islam
Hoe zij Hem zien
In de Koran heet Jezus 'Isa ibn Maryam' (Jezus, zoon van Maria). Hij is een van de grootste profeten, geboren uit de maagd Maria, deed wonderen en wordt 'de Messias' (al-Masih) genoemd. Moslims geloven dat Hij zal terugkomen.
Waar het verschilt
Volgens de islam is Jezus geen Zoon van God en geen God. Soera 4:157 wordt meestal zo gelezen dat Hij niet gekruisigd werd, maar dat het alleen zo leek. Voor christenen staan juist het kruis en de opstanding in het midden (1 Kor. 15:3–4).
Meer over Jezus in de islamJodendom
Hoe zij Hem zien
Jezus was een Jood uit Galilea. Het jodendom als geheel erkent Hem niet als de Messias; sommigen zien Hem als een Joodse leraar uit zijn tijd.
Waar het verschilt
Christenen geloven dat Jezus de beloofde Messias is, in wie de beloften aan Israël in vervulling gaan (Luc. 24:27). Er zijn ook Joden die in Jezus als Messias geloven (Messiaanse Joden).
Hindoeïsme
Hoe zij Hem zien
Veel hindoes respecteren Jezus als een heilige leraar of zien Hem als een van de vele verschijningen (avatars) van het goddelijke. Gandhi bewonderde de Bergrede diep.
Waar het verschilt
Christenen belijden dat God één keer, uniek, mens werd in Jezus, en dat Hij 'de weg, de waarheid en het leven' is (Joh. 14:6), niet een van vele wegen.
Boeddhisme
Hoe zij Hem zien
Sommige boeddhisten zien Jezus als een verlicht en barmhartig leraar. De Dalai Lama schreef een boek met beschouwingen bij teksten uit de evangeliën (The Good Heart, 1996).
Waar het verschilt
In het boeddhisme is er geen persoonlijke Schepper en gaat het om bevrijding door eigen inzicht. Christenen geloven in een persoonlijke God die uit genade redt, door Jezus (Ef. 2:8).
Bahá'í-geloof
Hoe zij Hem zien
Jezus is een van de 'Manifestaties van God', naast onder anderen Mozes, Boeddha, Mohammed en Bahá'u'lláh, de stichter van het bahá'í-geloof.
Waar het verschilt
Christenen zien Jezus niet als een van een reeks boodschappers, maar als de Zoon in wie God zich volledig laat kennen (Hebr. 1:1–3).
Niet-gelovige historici
Hoe zij Hem zien
Voor seculiere historici is Jezus een historische Joodse leraar en profeet wiens beweging de wereld veranderde. Dat Hij leefde en gekruisigd werd, betwijfelen ze niet.
Waar het verschilt
Of Jezus uit de dood opstond, kan de geschiedschrijving niet bewijzen of weerleggen; het is de vraag waar alles om draait. Paulus: 'Indien Christus niet opgewekt is… ijdel is ook uw geloof' (1 Kor. 15:14).
Wat het christelijk geloof uniek maakt
Vier dingen die je nergens anders zo vindt.
God werd mens
Niet een profeet over God, maar God zelf die een van ons werd (Joh. 1:1, 14; Fil. 2:6–8).
Johannes 1Het kruis
Jezus stierf niet per ongeluk, maar kwam 'om Zijn ziel te geven tot een rantsoen voor velen' (Mar. 10:45).
Marcus 10De opstanding
Het graf was leeg; meer dan vijfhonderd mensen zagen Hem levend (1 Kor. 15:3–8).
1 Korintiërs 15Genade
Redding is een geschenk, geen prestatie: 'uit genade zijt gij zalig geworden, door het geloof' (Ef. 2:8).
Efeziërs 2